Bigorexia: wanneer streven naar een gespierd lichaam ongezond wordt

 

Steeds sterker, gespierder en droger willen worden. Voor veel sporters hoort het bij hun doel.

Maar wat als je nooit tevreden bent met je lichaam, hoe gespierd je ook bent?

Dan kan er sprake zijn van bigorexia, ook wel spierdysmorfie genoemd.

 

Als sportdiëtist  is Ellen Steinmeijer gespecialiseerd in eetstoornissen en ziet ze  regelmatig sporters die aanvankelijk met gezonde ambities beginnen, maar geleidelijk steeds meer gevangen raken in hun voeding, training en lichaamsbeeld. De grens tussen gedreven sporten en een psychische stoornis is soms moeilijk te herkennen.

 

Wat is bigorexia?

Bigorexia is een vorm van een lichaamsdysmorfische stoornis (Body Dysmorphic Disorder, BDD). Mensen met bigorexia zijn ervan overtuigd dat ze onvoldoende gespierd of te klein zijn, terwijl hun omgeving vaak juist een gespierd en atletisch lichaam ziet.

Het gaat niet om ijdelheid of discipline. Het is een ernstige psychische aandoening waarbij de eigen lichaamsbeleving niet overeenkomt met de werkelijkheid. De voortdurende ontevredenheid zorgt ervoor dat sporten, voeding en uiterlijk steeds meer het dagelijks leven gaan beheersen.

Hoewel bigorexia vaker voorkomt bij mannen, zie ik de problematiek ook steeds vaker bij vrouwen, vooral binnen krachtsport, fitness en andere sporten waarin uiterlijk een belangrijke rol speelt.

 

De overeenkomst met anorexia nervosa

Bigorexia wordt vaak omschreven als de 'spiegelbeeldvariant' van anorexia nervosa. Waar iemand met anorexia zichzelf te dik blijft vinden ondanks ernstig ondergewicht, ervaart iemand met bigorexia zichzelf juist als onvoldoende gespierd, ondanks een goed ontwikkeld of zelfs zeer gespierd lichaam.

De onderliggende problematiek vertoont veel overeenkomsten.

In beide gevallen spelen een verstoord lichaamsbeeld, perfectionisme, controlebehoefte en een laag zelfbeeld vaak een belangrijke rol.

Het verschil zit vooral in het doel: niet zo licht mogelijk willen zijn, maar juist steeds groter, gespierder of droger willen worden.

 

Hoe ontstaat bigorexia?

Er bestaat niet één oorzaak. Meestal ontstaat bigorexia door een combinatie van verschillende factoren, zoals:

• een laag zelfbeeld;
• negatieve ervaringen met het eigen lichaam;
• pesten of opmerkingen over het uiterlijk;
• perfectionisme;
• prestatiedruk;
• angst- of stemmingsklachten;
• voortdurende vergelijking met anderen.

 

Sociale media spelen hierbij een belangrijke rol. Op platforms als Instagram, TikTok en YouTube worden extreem gespierde lichamen vaak gepresenteerd als de norm.

Daarbij wordt zelden zichtbaar hoeveel genetische aanleg, beeldbewerking, uitdroging of soms zelfs prestatiebevorderende middelen hierbij een rol spelen.

Hierdoor ontstaat gemakkelijk een onrealistisch lichaamsideaal.

 

Wanneer wordt gezond sporten ongezond?

Veel sporters trainen serieus en letten bewust op hun voeding. Daar is op zichzelf niets mis mee. Sterker nog: goede voeding en een goed trainingsschema zijn essentieel om optimaal te presteren.

Het wordt problematisch wanneer sport, voeding en lichaamsgewicht niet langer een middel zijn, maar het hele leven gaan bepalen.

 

Signalen die kunnen wijzen op bigorexia zijn onder andere:

• meerdere uren per dag trainen zonder voldoende herstel;
• toch blijven trainen bij blessures of ziekte;
• onrust, schuldgevoel of angst wanneer een training wordt overgeslagen;
• voortdurend bezig zijn met calorieën, eiwitten en maaltijdtiming;
• sociale activiteiten vermijden omdat deze niet binnen het voedings- of trainingsschema passen;
• steeds meer supplementen gebruiken of experimenteren met anabole steroïden;
• voortdurend in de spiegel kijken of het lichaam vergelijken met anderen;
• nooit tevreden zijn over het eigen lichaam, ondanks duidelijke spiergroei.

 

De gevolgen voor gezondheid en sportprestaties

Ironisch genoeg leidt de obsessie met een perfect lichaam vaak juist tot slechtere prestaties en gezondheidsproblemen.

Door langdurige overtraining neemt het risico toe op blessures, hormonale verstoringen, vermoeidheid en een verminderd herstelvermogen.

Ook kan een langdurig tekort aan energie leiden tot het syndroom Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S), waarbij vrijwel alle lichaamssystemen negatief worden beïnvloed.

Daarnaast zie ik regelmatig sporters die steeds strenger gaan eten. Complete voedingsgroepen worden geschrapt uit angst om vetmassa aan te komen, waardoor tekorten aan energie, vitamines en mineralen kunnen ontstaan. Hierdoor neemt niet alleen de sportprestatie af, maar ook de lichamelijke en mentale gezondheid.

Psychisch kunnen gevoelens van angst, somberheid, sociale isolatie en depressieve klachten ontstaan.

Omdat het gedrag vaak wordt gezien als 'gezond leven' of 'discipline', duurt het regelmatig lang voordat iemand beseft dat er een probleem is.

 

Waarom vroeg ingrijpen belangrijk is

Hoe eerder bigorexia wordt herkend, hoe groter de kans op volledig herstel. Dat vraagt om meer dan alleen een aangepast voedingsschema.

Een effectieve behandeling richt zich zowel op het verstoorde lichaamsbeeld als op de onderliggende gedachten en emoties. Meestal bestaat de behandeling uit een combinatie van psychologische begeleiding en voedingsbehandeling. Als sportdiëtist help ik sporters om de relatie met voeding te herstellen, angst rondom eten te verminderen en weer te leren eten vanuit gezondheid, herstel en prestatie in plaats van vanuit dwang of controle.

Bij ernstigere klachten is een multidisciplinaire behandeling met onder andere een psycholoog, huisarts en eventueel een gespecialiseerde eetstoorniskliniek noodzakelijk.

 

Tot slot

Gedreven zijn, doelen stellen en hard trainen zijn prachtige eigenschappen. Maar wanneer je eigenwaarde volledig afhankelijk wordt van je uiterlijk of spiermassa, is het belangrijk om stil te staan bij wat er werkelijk speelt.

Een gezond lichaam ontstaat niet alleen door training en voeding, maar ook door een gezonde relatie met jezelf.

 

Mocht je een afspraak met  Ellen  willen maken dan kun je rechtstreeks met  haar contact opnemen via:

WhatsApp (alleen tekst): 0618167262  of via email: esteinmeijer@abcdietist.nl 

 

 

Bronnen:

Nederlandse Dietistenvereniging voor  Eetstoornissen  (NDE)

 

#EllenSteinmeijer

#sport

#eetstoornissen

#uiterlijk

#bigorexia

#spiermassa